Dutch-NetherlandsEnglish (United Kingdom)
Sobiborinterviews.nl
 

Uitvoering

Op 14 oktober 1943 vond de opstand en uitbraak plaats van de gevangenen in Sobibor. Precies zoals afgesproken, werden de aanwezige SS’ers tegen het eind van de middag door de leiders van de opstand naar een werkbarak of kantoortje gelokt onder het mom nieuwe kleding te komen passen of zojuist aangebrachte schappen te komen inspecteren. Daar zouden zij door opstandelingen worden vermoord. Stanislaw Szmajzner, een van de Polen die bij de opstand betrokken was, wist tijdens zogenaamde reparatiewerkzaamheden uit de wapenbarak geweren en munitie naar buiten te smokkelen. Een andere Pool, Leon Feldhendler, hield bij Lager II een oogje in het zeil, terwijl de Russische luitenant Alexander Petsjerski bij Lager I op de uitkijk stond en de hele actie coördineerde. Alle verbindingen naar buiten werden door een Tsjechische elektriciën verbroken. Verborgen geld en waardevolle voorwerpen, die voor overleving buiten het kamp nodig waren, werden onder de leden van de kleine groep opstandelingen verdeeld. Ook de uitschakeling van de SS’ers verliep redelijk volgens plan. Een paar van hen werden zoals afgesproken met een bijl om het leven gebracht, anderen doodgestoken. Maar de alom gevreesde Karl Frenzel, die ook op de dodenlijst stond, was niet komen opdagen in de timmerwerkplaats waar met hem een afspraak was gemaakt. Bovendien werd een SS’er, die plotseling in de garage was verschenen, in paniek door een opstandeling doodgestoken. Uit vrees dat zijn lijk ontdekt zou worden, besloot Petsjerski het avondappèl vroeger te laten plaatsvinden dan gebruikelijk.

Vanaf dat moment ontspoorde het gewaagde ontsnappingsplan. Onrustig geworden vanwege het ongebruikelijke tijdstip van het appèl en ook omdat zij niet de vertrouwde SS’ers zagen verschijnen, begonnen de gevangenen zich op de appèlplaats te verspreiden. Een bewaker die hen probeerde tegen te houden, werd door de menigte gedood. Daartoe aangespoord door de leiders van de opstand renden veel gevangenen naar de poort, toen onverwacht SS’er Erich Bauer, die zichzelf tooide met de naam ‘gasmeester van Sobibor’, met zijn vrachtwagen het kamp kwam binnenrijden. Nadat hij besefte wat er aan de hand was, opende hij subiet het vuur op de vluchtende gevangenen. Hierop brak een vuurgevecht uit tussen de bewapende gevangen en de kampbewakers. Ook de Oekraïense bewakers begonnen vanaf hun wachttorens op de gevangenen te schieten, evenals de inmiddels gealarmeerde SS’er Frenzel, die zijn machinepistool leegde op de menigte die naar de poort vluchtte. De ongeveer zestig gevangenen uit Lager IV kwamen te laat om zich bij de vluchtende gevangenen aan te sluiten. Zij werden door hun bewakers tegengehouden en nog die nacht doodgeschoten.

Naar schatting zeshonderd gevangenen hebben geprobeerd te ontkomen. Wegens het gedrang bij de poort trachtten velen over de prikkeldraadversperring te klimmen. Sommigen bleven daarin hangen; anderen die het lukte eroverheen te klimmen, werden door de exploderende mijnen gedood. Slechts een paar gevangenen waren, zoals het plan was geweest, ertoe overgegaan de mijnen met bakstenen en stukken hout tot detoneren te brengen. Maar daarvoor ontbrak de tijd en veel gevangenen wilden maar één ding: geen seconde langer in Sobibor blijven, ook al zouden zij hun vlucht met de dood moeten bekopen. Vermoedelijk 365 mensen wisten het kamp te ontvluchten en ongeveer 200 van hen slaagden erin het bos te bereiken. De meesten vielen echter ten prooi aan hun Duitse achtervolgers of werden door Polen uit de omgeving aangegeven of gedood. In totaal 47 gevangen uit Sobibor hebben de oorlog overleefd. Onder hen bevonden zich twee jonge vrouwen uit Nederland, de eenentwintigjarige Saartje Wijnberg uit Groningen en de zeventienjarige Ursula Stern, die voor de oorlog met haar ouders uit Duitsland naar Nederland was gevlucht. Toen de Duitsers zich in de zomer van 1944 uit Polen terugtrokken, kwamen de vluchtelingen uit hun schuilplaatsen tevoorschijn na een lange periode van angst en ontberingen. Sommigen hadden een valse identiteit aangenomen, anderen hadden zich bij groepen Poolse partizanen aangesloten.

Lees verder over de ontmanteling van Sobibor

Let op: opent in een nieuw venster AfdrukkenE-mailadres