Dutch-NetherlandsEnglish (United Kingdom)
Sobiborinterviews.nl
 

Ben Ali Libi

Michel VellemanBen Ali Libi was de artiestennaam van Michel Velleman (Groningen 5 januari 1895). Hij presenteerde zich als de “humoristisch goochelaar, professor Ben Ali Libi”. Op zijn visitekaartje prees hij zichzelf aan als “Hof-Goochelaar en Feest-Arrangeur”. Volgens een advertentie in het Rotterdams Nieuwsblad van 28 november 1927 had hij meermaals opgetreden voor prinses Juliana en haar vader Prins Hendrik. Naar verluid zou Ben Ali Libi ook hebben opgetreden voor de Duitse ex-keizer Wilhelm, die in Doorn in ballingschap woonde.

buren van Anne Frank
Michel Velleman was de tweede zoon in een gezin met negen kinderen. Twee overleden vlak na hun geboorte en vier van hen, waaronder Michel, zouden omkomen in Duitse kampen. Hij vestigde zich in Amsterdam en trouwde op 4 oktober 1916 met met Anna Speijer (20 mei 1896). Het echtpaar kreeg twee kinderen, Aaltje (16 maart 1919) en Jacques (2 december 1921).

In de jaren twintig woonde het gezin in de Tweede Boerhaavestraat, later verhuisden zij naar de Biesboschstraat 7. Een maand voor de bezetting, op 1 april 1940, kregen zij een woning aan het Merwedeplein 59-II, slechts een paar deuren verwijderd van Anne Frank en haar familie. Van hier uit bestierde hij zijn Amusement Bureau onder de leus “beschaafde humor is geestrijk voedsel”.

handige tovenaar
Eén van zijn eerst bekende optredens vond plaats op 7 september 1910 in Amsterdam. Om twee uur in de namiddag gaf de toen zelf nog jeugdige Ben Ali Libi een kindervoorstelling in het Tolhuis over ’t IJ. De toegang bedroeg 15 cent. Ben Ali Libi vertoonde zijn kunsten in het hele land, zo was hij te zien op de kermis van Dronrijp, bij de intocht van Sinterklaas in Tilburg en tijdens een feestavond van de fanfare in Brunssum. In de daaropvolgende jaren breidde zijn faam zich uit zodat het Nieuwsblad van het Zuiden in 1924 over hem kon schrijven: “Ben Ali Libi is een handige toovenaar die de aanwezigen versteld doet staan van zijn ongelooflijke toeren […] Een heele avond met deze toovenaar alleen zou niemand vervelen”. Op 11 november datzelfde jaar was hij uitgenodigd voor de jubileumviering van de patientenvereniging van het Joods psychiatrisch verpleeghuis Het Apeldoornse Bos waarbij hij “frappante staaltjes vertoonde van zijne verbluffende handigheid […] zijne toeren liet vergezeld gaan van een geestigen conversatietoon; de heer Ben-Ali-Libi heeft zijn publiek uitstekend geamuseerd en hij [mocht] zeer veel bijval oogsten”.

ranja uit papier
Tijdens zijn optredens voor kinderen toverde hij voor iedereen snoepgoed of een cadeautje tevoorschijn. Niet verwonderlijk dat Ben Ali Libi bij de kindermatinee in de Harmoniezaal van Leeuwarden “met uitbundig gejuich” werd ontvangen om “onder ademlooze stilte […] zijn goocheltoeren” te vertonen. Hoogtepunt was de act waarbij hij van “gewoon papier een heerlijk glas ranja” maakte. Toen twee kinderen op het toneel werden geroepen en bevestigden dat het werkelijk ranja was, leek het of de zaal te klein was, “zoo’n gejubel ging er op”.

Voor volwassenen trad Ben Ali Libi op als een van de artiesten in een cabaretshow. Hij deelde het podium met de destijds populaire voordrachtskunstenares Marie Hamel, accordeonist John de Leeuw en het zangduo Johnny and Jones. Op woensdag 21 februari 1940 konden vrouwen en meisjes die in bedrijven en huishoudelijke diensten werken een cabaretavond bijwonen in de Utrechtse schouwburg. Op het programma stonden de ”bekoorlijke danseressen” Ellen en Jane, de “geheimzinnige professor” Ben Ali Libi en Johnny and Jones, indertijd bekend als Hollands-Amerikaanse jazz-singers.

goochelen in bezettingstijd: "het was tamelijk leuk"
In de eerste jaren van de Duitse bezetting kon Ben Ali Libi nog blijven optreden. Op 9 november 1940 was hij in Zaandam ter gelegenheid van het veertig jarig jubileum van het Zaanlands Lyceum. In de brief waarin hij zijn honorarium van dertig gulden vermeldde, kondigde hij aan: “Een succesvolle middag is bij voorbaat verzekerd”. In zwierige letters ondertekende hij met prof. Ali Ben Libi.

Medio augustus 1941 gaf hij een feestvoorstelling voor joodse kinderen in de Handwerkers Vriendenkring. De elfhonderd toeschouwertjes werden in twee groepen gedeeld: ’s ochtends mochten de jongsten toekijken, ’s middags waren de oudere kinderen aan de beurt: “Heerlijke uren brachten de kinderen door bij Prof. Ben Ali-Libi, den humoristischen goochelaar, die de wonderlijkste toeren vertoonde, de kinderen mee liet goochelen en aan het einde nog kans zag een zangwedstrijd om prijzen op touw te zetten”. Misschien wel zijn laatste optreden gaf hij op 24 mei 1942 in Molengoot, het werkkamp voor joden nabij Hardenberg. Eén van de gevangenen, Philip Slier, schreef die dag aan zijn ouders: "We hebben nu net een bonte middag gehad met Jonny en Jones en Prof. Ben Ali Libi. Het was tamelijk leuk".

Nadat het joden vanaf november 1941 verboden was vrij te reizen, ging Ben Ali Libi werken voor de Culturele Afdeling van de Joodse Raad. Het goochelen helemaal loslaten kon hij echter niet. Met de aansporing “Neemt Goochelles” riep hij lezers van het Joodsch Weekblad op zich aan te melden voor zijn nieuwe cursus. Begindatum was 15 juni 1942, precies een maand voordat het eerste transport vanuit Westerbork naar Auschwitz zou vertrekken.

Vanwege zijn werk voor de Joodse Raad waren hij en zijn gezin voorlopig vrijgesteld van deportatie. Tijdens de grote razzia van zondag 20 juni 1943 in Amsterdam-Oost werden Michel Velleman en zijn vrouw echter opgepakt en naar Westerbork gevoerd. Negen dagen later ging het echtpaar op transport naar Sobibor waar zij direct bij aankomst vergast werden. Hun dochter Aaltje was twee maanden eerder al omgebracht in het vernietigingskamp. Hun zoon Jacques overleefde de oorlog.

Na de bevrijding schreef Willem Wilmink het gedicht Ben Ali Libi de Goochelaar, dat vol emotie door Joost Prinsen is voorgedragen: “Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt, kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt”.

ben-ali-libi - brochure1 ben-ali-libi – brochure2
ben-ali-libi - advertentie 2 ben-ali-libi - visitekaartje

ben-ali-libi - advertentie 1


Terug naar "Slachtoffers"

Let op: opent in een nieuw venster AfdrukkenE-mailadres